Klimaatverandering heeft in de afgelopen jaren geleid tot steeds extremere neerslag, ook in Nederland. Gemeenten doen er daarom verstandig aan zich te wapenen tegen dit soort wateroverlast. De klimaatstresstest die de Gemeente Dronten samen met Tygron ontwikkelde, laat zien hoe dat op een slimme manier kan worden gedaan.
Water
De gemeente Dronten ontwikkelde samen met Tygron een werkwijze waarmee wateroverlast lokaal inzichtelijk wordt gemaakt en maatregelen kunnen worden onderzocht. Tijdens de Tygron Community of Practice prestenteerden hydroloog Ward van Laatum en beleidsadviseur water, riolering en klimaatadaptatie Michel van der Ploeg een klimaatstresstest als instrument waarmee medewerkers zelfstandig kunnen werken.
Ward van Laatum
Michel van der Ploeg
Meer weten over de Community of practice?
Lees het verslag van de Community of Practice en bekijk de bijbehorende presentaties voor meer inzichten en praktijkvoorbeelden.
Van hittestress naar wateroverlast
De aanleiding is duidelijk, extreme neerslag komt steeds vaker voor en kan tot grote schade leiden. Toch werden woonwijken tot voor kort ontworpen op relatief beperkte hoeveelheden regen. Van Laatum legt uit: “Rioleringen in Nederland worden ontworpen op een bui 8, waarin in een uur 20 millimeter water valt. Maar naast de bui 8, hebben we nu een nieuwe uitdaging. Dat is de kleine kans op een extreme neerslaggebeurtenis. Kleine kans, maar met grote gevolgen. En daar moeten de gemeenten wat mee.” Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) vraagt overheden daarom om hun kwetsbaarheden in beeld te brengen en toe te werken naar een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting in 2050.
Voor Dronten was dat aanleiding om de stresstesten niet langer volledig uit te besteden. De gemeente had eerder al ervaring opgedaan met het Tygron Platform bij het in beeld brengen van hittestress en dat bracht Michel van der Ploeg op het idee om hetzelfde instrument ook in te zetten voor wateroverlast. Zelf analyses kunnen uitvoeren biedt namelijk veel vrijheid bij het constateren van problemen en het bedenken van een plan van aanpak. “Ik kan zelf bekijken wat er gebeurt, wanneer ik wil en wanneer ik tijd over heb”, vertelt Van der Ploeg. "En het mooie is, dat we als gemeente ook zelf maatregelen kunnen bedenken en de effecten meteen kunnen bekijken.”
Concrete onderzoeksvragen
Een belangrijk onderdeel van de aanpak is het vertalen van algemene beleidsvragen naar concrete onderzoeksvragen. Neem de vraag of hulpdiensten tijdens extreme neerslag nog door de stad kunnen rijden. Daar kan een model niet zomaar mee aan de slag. Eerst moet duidelijk zijn wat precies wordt bedoeld. Hoeveel water mag er op straat staan? Welke waterdiepte is nog acceptabel voor een ambulance? En hoe lang mag een weg eventueel onbereikbaar zijn?
Van Laatum benadrukt dat je vanuit zo'n concrete vraag vervolgens de benodigde analyses, uitgangspunten en data bepaalt. Zijn die gegevens beschikbaar en betrouwbaar genoeg om een bruikbaar model te maken? Die stap is essentieel. Zonder goede uitgangspunten en data leveren zelfs geavanceerde modellen weinig bruikbare inzichten op.
Gezamenlijke aanpak
De gemeente koos nadrukkelijk voor een gezamenlijke aanpak. Van der Ploeg: “Ik doe dit natuurlijk niet alleen. Beleidsmedewerkers brachten hun kennis van de verschillende opgaven in, beheerders toetsten de modeluitkomsten aan hun ervaringen buiten en de GIS-specialist verzorgde de analyses.” Vanuit Tygron hielp hydroloog Ward van Laatum bij het opzetten van het model en het vastleggen van de uitgangspunten in een template.
Die template vormt de basis voor hergebruik binnen de gemeente. Dezelfde uitgangspunten en analysemethoden kunnen namelijk worden toegepast op verschillende gebieden, zonder telkens opnieuw te beginnen. Volgens Van Laatum blijft de samenwerking tussen GIS-specialist en inhoudelijk deskundige belangrijk. “De één begrijpt de data en software, de ander weet wat er in de praktijk speelt.”
Wat is een template?
Een template is een vooraf ingerichte werkwijze waarin data, modelinstellingen, analyses, dashboards en visualisaties al zijn vastgelegd. Hierdoor hoeven medewerkers niet telkens opnieuw een model op te bouwen of uitgangspunten vast te stellen. Dezelfde aanpak kan direct worden toegepast op nieuwe gebieden, scenario's of maatregelen, waardoor analyses sneller en consistenter kunnen worden uitgevoerd. Dat verkleint de kans op fouten, versnelt projecten en zorgt ervoor dat specialistische kennis binnen de organisatie beschikbaar blijft voor nieuwe vraagstukken.
Besluitvorming ondersteunen
De resultaten van de stresstesten zijn niet alleen bedoeld om problemen zichtbaar te maken, maar vooral om de besluitvorming te ondersteunen. De gemeente kan verschillende scenario's en maatregelen aan het bestuur voorleggen, inclusief de bijbehorende kosten en risico's. Uiteindelijk is het aan de gemeenteraad om te bepalen welke investeringen verantwoord zijn. Van der Ploeg is enthousiast: “Geweldig! Vroeger hadden we gewoon een kaart en daar stond dan wat opgeschreven. Dat was het. Nu kan iedereen in het systeem zien wat er gebeurt als we aanpassingen doen.”
Hoe verbind je klimaatadaptatie met andere ruimtelijke opgaven?
Een klimaatstresstest is één onderdeel van gebiedsontwikkeling. Ontdek hoe je water, groen, woningbouw en bereikbaarheid integraal onderzoekt en ruimtelijke keuzes beter onderbouwt.
